Ga naar inhoud

Collectieve Arbeidsovereenkomst (cao)

2014 januari 4
door thom

Als werkgever bent u verplicht om uw werknemers een bepaald loon uit te betalen. Dat loon is gebaseerd op wat u onderling heeft afgesproken in de arbeidsovereenkomst. Toch mag u niet alles afspreken: u bent onder meer gebonden aan de wet minimumloon én aan een eventuele cao, een collectieve arbeidsovereenkomst.

Dit artikel gaat over de cao. Wat staat er zoal in een cao? Welke cao is op uw onderneming van toepassing? Mag u besluiten een cao niet toe te passen? Hoe kunnen uw werknemers zich op de cao beroepen?

De cao

Een cao is een collectieve arbeidsovereenkomst. Het is dus een arbeidsovereenkomst die niet met een individuele werknemer, maar met een (vertegenwoordiging van) een groep werknemers is afgesproken. In de cao worden bijvoorbeeld werktijden, werkomstandigheden, een sociaal plan, loonschalen en/of de pensioenregeling van de werknemers geregeld.

Negen van de tien cao’s zijn een zogenaamde ‘minimum-cao’. Dat houdt in dat de regels in de cao een minimumniveau aangeven. U mag daarvan afwijken, maar nooit ten nadele van de werknemer. Ook kan het zo zijn dat het een standaard-cao betreft, waarvan helemaal niet mag worden afgeweken. Een dergelijke cao komt weinig voor.

Totstandkoming cao

De cao wordt aangegaan tussen een of meer werkgevers of verenigingen van werkgevers en een of meer verenigingen van werknemers. Soms gaat dit proces relatief snel, soms duren de onderhandelingen lang en gaan deze eventueel gepaard met een staking.

De verenigingen van werknemers zijn beter bekend als vakbonden. De verenigingen van werkgevers, worden ook wel werkgeversorganisaties genoemd. U kunt ook als bedrijf zelf een cao afsluiten met een vakbond (de bedrijfs-cao genoemd), al gebeurt dat vrijwel enkel in grote bedrijven.

Zodra beide partijen (vakbonden en werkgeversorganisaties of vakbonden en werkgever) uit de onderhandelingen zijn, moeten zij dit mededelen aan de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Dit gebeurt schriftelijk. Uw werknemers kunnen daarna pas rechten ontlenen aan de cao (maar de cao geldt uiteraard wel voor bestaande arbeidsovereenkomsten).

Cao en Algemeen verbindend verklaring

Overeenkomsten gelden enkel voor de contractspartijen en gelden niet voor derden, is een uitgangspunt in het Nederlandse recht. Dat geldt dus ook voor de cao, die een collectieve overeenkomst is. Een cao tussen vakbond A en werkgevers X en Y bindt ook enkel die partijen. Werkgever Z in dezelfde branche kan nog steeds doen en laten wat hij wil, want hij is geen partij bij de cao.

Op de bovenstaande regel bestaat de uitzondering van de algemeen verbindend verklaring. Een van de contractspartijen bij de cao (zowel van werkgeverszijde als een van de vakbonden) kan aanvragen om de cao algemeen verbindend te verklaren.

Over dat verzoek beslist de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Wanneer een belangrijke meerderheid (meestal vanaf 55%, maar sowieso vanaf 60%) van de werkzame personen in het land (in de betreffende branche) onder die cao valt, zal hij de cao algemeen verbindend verklaren.

De algemeen verbindend verklaring zorgt ervoor dat alle soortgelijke arbeidsovereenkomsten onder de betreffende cao vallen. Iedereen die hetzelfde soort arbeid verricht valt met zijn arbeidsovereenkomst onder de cao. Hierboven zal dus werkgever Z zich ook aan de cao moeten houden, ondanks dat hij geen contractspartij was. Bij uitzondering kan de minister overigens bepaalde bedrijven uitzonderen van gebondenheid.

Een algemeen verbindend verklaring duurt maximaal twee jaar. Bij het aflopen ervan zal opnieuw een verzoek tot algemeen verbindend verklaring moeten worden ingediend.

Rechten en plichten voor vakbondsleden

Welke rechten en plichten kunnen uw werknemers uit die cao halen? Dat verschilt voor vakbondsleden en niet vakbondsleden.

Vakbondsleden zijn partij bij de cao wanneer hun eigen vakbond partij is bij de onderhandelingen en het totstandkomen van de cao en zij zelf onder die betreffende cao vallen.

Wanneer u als werkgever partij bent bij de cao omdat u hem zelf heeft afgesloten of (meer waarschijnlijk) omdat een werkgeversorganisatie waarbij u bent aangesloten de cao heeft afgesloten, bent u gebonden aan de cao. U moet uw verplichtingen uit de cao nakomen. Eventuele verplichtingen die werknemers zelf hebben, moeten zij naar u toe nakomen. Is de cao algemeen verbindend verklaard, dan geldt hij sowieso tussen u en uw werknemers.

Wanneer u als werkgever gebonden bent aan de cao, dan zult u werknemers die lid zijn van een vakbond die partij was moeten behandelen naar hoe dat in de cao staat. Werknemers zullen zich overigens ook moeten houden aan hun verplichtingen uit de cao. Dat geldt ook wanneer u geen partij bent, maar de cao algemeen verbindend verklaard is.  Rechten en plichten uit de cao kunnen eventueel worden afgedwongen bij de rechter als dat nodig is.

Rechten en plichten voor niet-vakbondsleden

Niet vakbondsleden of vakbondsleden die bij een vakbond zitten die geen partij is bij het afsluiten van de cao hebben enigszins andere rechten. Bent u als werkgever geen partij bij de cao, dan geldt de cao niet, tenzij deze algemeen verbindend is verklaard.

Bent u wel partij bij de cao (maar de werknemer niet), dan heeft u als werkgever de plicht om de niet-vakbondsleden exact zo te behandelen als vakbondsleden.

Het verschil ontstaat wanneer de werknemer dit wil afdwingen bij de rechter. Vakbondsleden kunnen hun rechten afdwingen, niet-vakbondsleden hebben die rechten wel, maar kunnen ze niet afdwingen bij de rechter (tenzij algemeen verbindend verklaring óf verwijzing naar cao in arbeidsovereenkomst). Dat is enigszins tegenstrijdig, maar deze regel is ingesteld omdat het anders niemand meer lid zou worden van een vakbond, dat zou immers nooit voordelig (maar wel nadelig) kunnen uitpakken.

Kort samengevat: verplichtingen van de werkgever

Vanwege het enigszins verwarrende karakter van het cao-recht, zal het hier kort worden samengevat aan de hand van de situaties die voor mogelijk zijn met betrekking tot de cao:

  • U bent partij bij de cao, werknemer is dat ook via zijn vakbond. In dit geval moet u de cao naleven én kan de werknemer de cao afdwingen bij de rechter.
  • U bent partij bij de cao, maar de werknemer niet. In dit geval moet u de cao naleven ten opzichte van deze werknemer, maar kan hij dat niet afdwingen bij de rechter wanneer u dat niet zou doen, tenzij algemeen verbindend verklaring of verwijzing in de arbeidsovereenkomst.
  • U bent geen partij bij de cao, maar de werknemer wel via zijn vakbond. U bent daarom niet gebonden aan de cao en hoeft deze niet na te leven, tenzij deze algemeen verbindend verklaard is of ernaar is verwezen in de arbeidsovereenkomst. In dat geval moet u hem voor de betreffende werknemers naleven en kunnen die werknemers de rechten uit de cao afdwingen.
  • U bent geen partij bij de cao, de werknemer ook niet. U bent niet gebonden aan de cao en hoeft deze niet na te leven. Is de cao algemeen verbindend verklaard of van toepassing verklaard in de arbeidsovereenkomst? Dan moet u hem wel voor de werknemers naleven en kunnen zij de rechten uit de cao afdwingen.

Welke cao is op uw bedrijf van toepassing?

Wanneer u begrijpt welke rechten en verplichtingen er in zijn algemeen uit de cao kunnen worden gehaald, wilt u uiteraard weten wat dat concreet voor uw bedrijf betekent.  Daarvoor kunt u in de cao kijken, maar welke cao is op uw bedrijf of branche van toepassing?

Dit zou de cao voor uw onderneming kunnen zijn als die er is, maar meestal betreft het de cao voor uw bedrijfstak. Dergelijke cao’s zijn te vinden op de websites van vakbonden en werkgeversorganisaties (kijk bijvoorbeeld bij Abvakabo of FNV Bondgenoten). Of de cao van toepassing is op uw bedrijf kunt u bekijken aan de hand van de regels die eerder in dit stuk zijn beschreven.

Aflopen cao

Een cao loopt maximaal vijf jaar, maar kan dus ook voor een kortere periode worden afgesloten. Zodra de cao afloopt, kunnen zich enkele scenario’s voordoen:

  • Verlenging van de cao – De cao loopt dan in een nieuwe termijn gewoon door zoals hij eerder was afgesproken.
  • Aflopen van de cao met onderhandelingen – De cao loopt af en de werkgever(sorganisatie) en de vakbonden gaan opnieuw rond de tafel zitten om te onderhandelen.
  • Aflopen van de cao zonder onderhandelingen – De cao loopt af, maar er wordt niet opnieuw onderhandeld. Was u als werkgever partij bij de cao, dan blijven de rechten uit de reeds afgelopen cao gelden. Dit wordt ook wel ‘nawerking’ genoemd.

Collectieve Arbeidsovereenkomst (cao) – Samengevat

De toepasselijkheid van de cao is aan de hand van de regels hierboven vast te stellen. Dit is echter een algemeen artikel, waarin niet alle regels rondom de cao besproken kunnen worden.

Het is verstandig om in specifieke gevallen hulp van een jurist in te schakelen. Dat geldt zeker in het geval u in conflict raakt met een werknemer over het al dan niet van toepassing zijn van een cao of van cao-bepalingen.

Nog geen reacties

Laat een reactie achter

Let op: In je reactie kun je basis HTML gebruiken. Je e-mail adres zal nooit gepubliceerd worden.

Abonneer je op deze reactiestroom via RSS

Recht voor Bedrijven is een initiatief van:

Wet & Recht Juristen

U kunt hier terecht voor:

> Juridisch advies
> Contracten
> Procederen

Laat uw zaak beoordelen door ervaren juristen.

Neem contact op